زمان تقریبی مطالعه: 5 دقیقه
 

فرجام متکبران





تکبر عبارت است از: اظهار برتری بر دیگران؛ خودداری از پذیرش حق.


۱ - عاقبت متکبر



برای متکبّران در قرآن به دو فرجام اشاره شده است:

۱.۱ - محرومیت از رحمت و محبّت ویژه الهی


رحمت الهی فراگیر و عام است؛ ولی تکبر موجب محرومیّت از رحمت خاص الهی و رانده شدن از درگاه خداست، چنان که شیطان بر اثر تکبر، از مقام قرب الهی رانده و مشمول لعن خداوند شد
[۱] مجمع البیان، ج۳، ص۶۲۰.
و از آسمان یا بهشت یا از صورت فرشتگان یا از درجه و منزلتی که در آن بود سقوط کرد
[۵] مجمع البیان، ج۴، ص۶۲۰؛
[۶] الجواهر، ج۳، ص۱۴۲.
، زیرا زمین یا آتش دوزخ محل استقرار عاصیان متکبر است
[۸] مجمع البیان، ج۴، ص۶۲۰.
و ابلیس به سبب تکبّرش، نزد خدا و اولیای الهی پست و کوچک است:«قالَ ما مَنَعَکَ اَلاّ تَسجُدَ... • قالَ فَاهبِط مِنها فَما یَکونُ لَکَ اَن تَتَکَبَّرَ فیها فَاخرُج اِنَّکَ مِنَ الصّغِرین». متکبر از محبت ویژه حق نیز دور است:«... اِنَّ اللّهَ لا یُحِبُّ مَن کانَ مُختالاً فَخورا»
[۱۲] لقمان/ سوره۳۱، آیه۱۸.
، زیرا وی به خداوند دلبسته نیست، بلکه قلب او به مال و جاه تعلق و محبت فراوان دارد.

۱.۲ - گرفتار شدن به ذلت دنیا


قرآن کریم به این حقیقت اشاره دارد که شخص متکبر در دنیا جز خواری نصیبش نخواهد شد:«... لَهُ فِی الدُّنیا خِزیٌ ونُذیقُهُ یَومَ القِیمَةِ عَذابَ الحَریق» ، چنان که در روایات نیز تصریح شده است که هر کس تکبّر ورزد کوچک و پست می‌شود. پستی و حقارت متکبر در چشم دیگران امری طبیعی و عکس العمل تکبّر وی از سوی دیگران است، زیرا همان نفْسی که متکبر دارد دیگران نیز دارند و هیچ کس دوست ندارد دیگری بر او تکبر ورزیده، او را تحقیر کند.
[۲۰] اربعین حدیث، ص۸۶.

از آیه‌ای بر می‌آید که حتّی قوم ثمود نیز با اینکه خود مردمی تبهکار بودند، تکبّر را ناپسند دانسته و حضرت صالح (علیه‌السلام) را دروغگویی متکبر می‌پنداشتند که می‌خواست از راه ادعای نبّوت بر آنان برتری یابد:«اَءُلقِیَ الذِّکرُ عَلَیهِ مِن بَینِنا بَل هُوَ کَذّابٌ اَشِر» ؛ ولی خداوند چنین پاسخ می‌دهد که آنان در قیامت خواهند دانست چه کسی دروغگو و متکبر است:«سَیَعلَمونَ غَدًا مَنِ الکَذّابُ الاَشِر».
[۲۳] روض الجنان، ج۱۸، ص۲۲۴.
[۲۴] مجمع البیان، ج۹، ص۲۸۹.
[۲۵] فتح القدیر، ج۵، ص۱۲۶.


۱.۳ - گرفتار شدن به ذلت آخرت


خداوند در آخرت نیز به متکبران عذاب آتش سوزان را خواهد چشاند و جهنم جایگاه آنان خواهد بود «و یَومَ القِیمَةِ تَرَی الَّذینَ کَذَبوا عَلَی اللّهِ وُجوهُهُم مُسوَدَّةٌ اَلَیسَ فی جَهَنَّمَ مَثوًی لِلمُتَکَبِّرین» ؛ «اُدخُلوا اَبوبَ جَهَنَّمَ خلِدینَ فیها فَبِئسَ مَثوَی المُتَکَبِّرین».
[۲۹] نحل/ سوره۱۶، آیه۲۹؛
، چنان که در آیه‌ای بهشت به کسانی اختصاص یافته که در زمین در پی تکبّر و برتری طلبی نباشند:«تِلکَ الدّارُ الأخِرَةُ نَجعَلُها لِلَّذینَ لایُریدونَ عُلُوًّا فِی الاَرضِ...»
[۳۲] مجمع البیان، ج۷، ص۴۲۰.
[۳۴] التحریر والتنویر، ج۲۰، ص۸۹.
[۳۵] التحریر والتنویر، ج۲۰، ص۱۹۰.
و در روایتی از امام باقر و امام صادق (علیها‌السلام) نیز آمده است:کسی که در قلبش به اندازه ذرّه‌ای کبر باشد وارد بهشت نمی‌شود.

۲ - فهرست منابع



(۱) اربعین حدیث، امام خمینی(قدس سره)، ۱۳۶۸ ش، قزوین، طه، ۱۳۶۸ ش.
(۲) اقرب الموارد، الشرتونی اللبنانی، تهران، دارالاسوة، ۱۴۱۶ ق.
(۳) تفسیر التحریر والتنویر، ابن عاشور (م. ۱۳۹۳ ق.)، تونس، الدار التونسیة، ۱۹۹۷ م.
(۴) التفسیر الکاشف، المغنیة، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۸۱ م.
(۵) جامع البیان، الطبری (م. ۳۱۰ ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ ق.
(۶) الجواهر، طنطاوی بن جوهری (م. ۱۳۵۸ ق.)، به کوشش احمد سعدعلی، بیروت، دارالفکر ۱۳۵۵ ق.
(۷) روض الجنان، ابوالفتوح رازی (م. ۵۵۴ ق.)، به کوشش یاحقی و ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۵ ش.
(۸) فتح القدیر، الشوکانی (م. ۱۲۵۰ ق.)، بیروت، دارالمعرفه.
(۹) الکافی، الکلینی (م. ۳۲۹ ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۵ ش.
(۱۰) الکشاف، الزمخشری (م. ۵۳۸ ق.)، قم، بلاغت، ۱۴۱۵ ق.
(۱۱) الکشف والبیان، الثعلبی (م. ۴۲۷ ق.)، به کوشش ابن عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ ق.
(۱۲) مجمع البیان، الطبرسی (م. ۵۴۸ ق.)، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۶ ق.
(۱۳) المیزان، الطباطبایی (م. ۱۴۰۲ ق.)، بیروت، اعلمی، ۱۳۹۳ ق.


۳ - پانویس


 
۱. مجمع البیان، ج۳، ص۶۲۰.
۲. الکشاف، ج۲، ص۹۰.    
۳. المیزان، ج۸، ص۳۰.    
۴. تفسیر ماوردی، ج۲، ص۲۰۴.    
۵. مجمع البیان، ج۴، ص۶۲۰؛
۶. الجواهر، ج۳، ص۱۴۲.
۷. الکشاف، ج۲، ص۹۰.    
۸. مجمع البیان، ج۴، ص۶۲۰.
۹. الکشاف، ج۲، ص۹۰.    
۱۰. اعراف/ سوره۷، آیه۱۲ - ۱۳.    
۱۱. نساء/ سوره۴، آیه۳۶.    
۱۲. لقمان/ سوره۳۱، آیه۱۸.
۱۳. نساء/ سوره۴، آیه۳۷.    
۱۴. نساء/ سوره۴، آیه۳۸.    
۱۵. المیزان، ج۴، ص۳۵۳ - ۳۵۵.    
۱۶. حجّ/ سوره۲۲، آیه۸ - ۹.    
۱۷. الکافی، ج۱، ص۱۴۲.    
۱۸. الکافی، ج۲، ص۱۲۲.    
۱۹. الکافی، ج۸، ص۱۹ - ۲۰.    
۲۰. اربعین حدیث، ص۸۶.
۲۱. قمر/ سوره۵۴، آیه۲۵.    
۲۲. قمر/ سوره۵۴، آیه۲۶.    
۲۳. روض الجنان، ج۱۸، ص۲۲۴.
۲۴. مجمع البیان، ج۹، ص۲۸۹.
۲۵. فتح القدیر، ج۵، ص۱۲۶.
۲۶. زمر/ سوره۳۹، آیه۶۰.    
۲۷. غافر/ سوره۴۰، آیه۷۶.    
۲۸. بقره/ سوره۲، آیه۲۰۶.    
۲۹. نحل/ سوره۱۶، آیه۲۹؛
۳۰. زمر/ سوره۳۹، آیه۷۲.    
۳۱. قصص/ سوره۲۸، آیه۸۳.    
۳۲. مجمع البیان، ج۷، ص۴۲۰.
۳۳. فتح القدیر، ج۴، ص۲۱۷.    
۳۴. التحریر والتنویر، ج۲۰، ص۸۹.
۳۵. التحریر والتنویر، ج۲۰، ص۱۹۰.
۳۶. الکافی، ج۲، ص۳۱۰.    


۴ - منبع


دائرة المعارف قرآن کریم، برگرفته از مقاله تکبر.    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | تکبر




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.